محمد حسين بن محمد هادى عقيلى علوى شيرازى
پيشگفتار 15
مخزن الأدوية ( ط . ج )
منابعى كه در تأليف اين كتاب - طبق بيان خود مؤلف در مقدمه - مورد استفاده قرار گرفته بدين قرارند : قانون و ادويه قلبيه ابن سينا ، جامع الماليقى ابن بيطار ، ما لا يسع للطبيب جهله معروف به جامع بغدادى تأليف شيخ يوسف بغدادى ، تذكره شيخ داود انطاكى موسوم به تذكره اولى الالباب ، ارشاد شيخ اسمعيل بن هيبة اللّه ، ترجمه تذكره ابو ريحان بيرونى مشهور به سويدى ، اختيارات بديعى حاجى زين الدين عطار ، تحفة المؤمنين حكيم مير محمد مؤمن تنكابنى ، مفردات نواب حكيم معتمد الملوك سيد علوى خان ، دستور الاطباء موسوم به اختيارات قاسمى حكيم محمد قاسم ملقب به هندو شاه مشهور به فرشته ، مجربات افضلى حكيم مير محمد افضل . همانطور كه ملاحظه مىگردد عقيلى تقريبا از تمامى منابع معتبر پيش از خود در تنظيم مخزن الادويه بهره جسته است . منابع : * تاريخ پزشكى و دامپزشكى ايران ، حسن تاجبخش . * پيشگفتار اسماعيل ناظم ، خلاصة الحكمه ، مؤسسهء مطالعات تاريخ پزشكى طب اسلامى و مكمل ، 1385 . * مقدمهء مخزن الادويه ، محمد حسين عقيلى خراسانى . بازنويسى و تصحيح كتاب مخزن الادويه نسخ خطى قديمى به علت ناخوانايى و داشتن اصطلاحات و واژههاى ناآشنا و نامأنوس كمتر مورد توجه و استفاده قرار مىگيرند . علاوه بر اين ، چون از هريك از كتب سنتى تنها نسخههاى خطى محدودى بر جاى مانده ، لذا دسترسى به آنها به سهولت امكانپذير نيست . با توجه به آنكه كتاب مخزن الادويه از نظر بسيارى از محققان و پژوهشگران عرصهء طب سنتى به عنوان يكى از منابع اصلى و معتبر در زمينهء مفردات به شمار مىآيد و با توجه به نقايصى كه نه از نظر علمى ، بلكه از لحاظ ثقيل بودن و عدم دسترسى آسان به مطالب اين كتاب مشاهده مىشود ، تصحيح و بازنويسى اين كتاب يك امر ضرورى و مفيد و يك كار ماندگار به نظر مىرسد . همچنين ضمايمى كه براى اين كتاب در نظر گرفته شده امكان دستيابى به معادل امروزى اصطلاحات موجود در كتاب و همچنين نام علمى و معادل امروزى مفردات موجود در آن را فراهم نموده است . در مجموع ، كتاب حاضر علاوه بر آنكه احياى يك اثر ارزشمند و افشاندن نورى به تاريخ پرعظمت علم ايران مىباشد بهرهگيرى از مطالب كتاب مخزن الادويه را براى خوانندگان و علاقهمندان سهلتر و آسانتر ساخته است . براى بازنويسى و تصحيح اين كتاب از چندين نسخهء كتاب مخزن الادويه بهره گرفته شد . اين نسخ عبارتاند از : 1 . نسخهء كتابخانهء آستان قدس رضوى بهشمارهء 8977 كه در سال 1253 هجرى قمرى كتابت شده است . اين نسخه با خط شكستهء نستعليق نوشته شده و كاتب آن على اكبر بن ابو القاسم الطبيب است . اين نسخه در دو بخش جداگانه موجود است كه بخش اول از ابتداى كتاب تا انتهاى توضيح مشروح مفردات به ترتيب حروف الفبا و بخش دوم قسمت انتهايى كتاب را شامل مىگردد كه دربرگيرندهء فرهنگ مفردات به زبانهاى مختلف است . تعداد برگهاى بخش اول و دوم اين نسخه به ترتيب 422 و 184 است . از اين نسخه با حرف اختصار « الف » بهعنوان نسخهء اساس تصحيح بخش اول كتاب استفاده شد ( به استثناى افتادگيهاى آن ) . 2 . نسخهء افست شده از روى نسخهء خطى سال 1277 هجرى قمرى كه به همت كتابفروشى محمودى در سال 1390 هجرى قمرى برابر با 1349 هجرى شمسى صورت گرفته است . اين نسخه 494 برگ دارد . از اين كتاب با حرف